Wat te doen bij onweer?

<p>Onweer boven Limburg - Foto: Ruben Weytjens</p>

Om te beginnen wil ik eerst even uitleggen wat onweer nu precies is, en waar bliksem en donder vandaan komen.

Wat is onweer?

We spreken van onweer indien een bui of cumulonimbus (CB) gepaard gaat met elektrische ontladingen.
Het ontstaan van onweer heeft te maken met de sterk stijgende en dalende luchtstromingen in grote buienwolken en de elektrische geladenheid van  aarde en atmosfeer. Door de sterke luchtstromingen kunnen in de wolk concentraties van elektrische ladingen ontstaan. In onweerswolken stromen sterk stijgende warme lucht en sterk dalende koude lucht vlak langs elkaar met snelheden van maximaal 100 kilometer per uur. Met die stromingen worden ook elektrisch geladen deeltjes meegevoerd, waardoor de wolk als een enorme condensator wordt opgeladen. Daardoor worden ontladingen mogelijk tussen de wolk en andere wolken of tussen de wolk en de aarde wat leidt tot bliksem en donder.

Wat is bliksem?

Bliksem is de ontlading tussen een elektrisch geladen wolk en de aarde, tussen twee of meer wolken met tegengestelde lading onderling, of binnen één wolk. De temperatuur in een ontlading loopt op tot ongeveer 30.000 graden Celsius, de gemiddelde stroomsterkte is zo'n 60 kA en de spanning loopt in de miljoenen volts. Een bliksemschicht is gemiddeld 5 tot 6,5 kilometer lang en 2,5 cm in doorsnede, maar reikt soms over afstanden van meer dan 100 kilometer.

Wat is donder?

Rommelend of explosief geluid bij onweer ontstaat door de zeer hoge temperatuur die in minder dan een duizendste van een seconde ontstaat in een bliksemschicht. De lucht zet daar zeer sterk uit en door die uitzetting ontstaat een drukgolf die te horen is als donder. Het geluid verplaatst zich met een snelheid van 340 meter per seconde. Is de donder dus drie seconden na het zien van een bliksemflits te horen dan is de onweersbui nog slechts een kilometer verwijderd en daarmee gevaarlijk dichtbij.

 


Wat zijn de risico's bij onweer?

Bij onweer denken we in de eerste plaats aan bliksem, maar er zijn nog wel enkele andere risico-factoren die tijdens een onweer.
Niet in het minst de wind. De meeste gewonden en doden bij een onweer vallen vanwege de gevolgen van windverschijnselen zoals zware rukwinden, valwinden of tornado's.
In een onweersbui zijn er vaak sterke stijgende luchtbewegingen actief, maar naast die sterke stijgstroom krijgen we dan ook een sterke daalstroom. Hierbij kunnen er valwinden ontstaan die snelheden tot boven de 100km/u kunnen bereiken. Een tornado kan nog veel hogere windsnelheden bereiken en ontstaat doordat de stijgstroom rond zijn as gaat draaien.

Uiteraard vormt dus ook de bliksem een risico. Een aarde-wolk ontlading gaat gepaard met zeer veel hitte ontwikkeling, waardoor het risico vanwege brandwonden zelfs nog groter is dan het risico vanwege elektrocutie.

Daarnaast hebben we ook nog de kans op grote hagelstenen, die voor verwondingen en paniek kunnen zorgen. Grote hagelstenen ontstaan doordat kleine vallende hagelsteentjes door de stijstroom in de bui terug mee naar boven worden gezogen, naar de top van de bui waar het vriest. Daardoor zal het hagelsteentje een extra laagje ijs krijgen en dus dikker worden. Dit proces kan zich een aantal keren herhalen, alvorens de hagelstenen te zwaar worden om nog door de stijgstroom te worden meegenomen. Tegen die tijd kan zo'n hagelsteen in extreme gevallen meerdere centimeters dik zijn geworden.
Het komt echter zelden voor dat je te maken krijgt met gevaarlijk grote hagelstenen, al zien we elke zomer wel een paar keer beelden van locaties waar dat toch het geval was. Het is een beetje zoals met de Lotto spelen: de kans dat je wint is erg klein, maar toch zijn er bijna elke week winnaars.

Tot slot is er ook nog het risico op overvloedige neerslag welke tot overstromingen en in heuvelachtige gebieden ook modderstromen kan veroorzaken. Op de weg vormt wateroverlast sowieso een risico, maar bijvoorbeeld op de camping van een festival kan overvloedige regenval ook alles doorweekt maken. Dit laatste kan dan weer aanleiding geven tot onderkoelingsverschijnselen.

Wat te doen indien je niet in een gebouw kan gaan schuilen?

De meest veilige plek bij onweer is zoals bekend je wagen, maar ook in gebouwen ben je doorgaans al veilig tegen blikseminslagen.
Maar wat doe je best indien je in een omgeving zonder gebouwen plots geconfronteerd wordt met onweer?
Indien het onweer plots opduikt of boven je hoofd ontstaat, is het zinvol om je te bukken en je zo klein mogelijk te maken. Dit om de kans om te worden getroffen door de bliksem tot een minimum te beperken.
Elektrische spanning, en dus ook bliksem, kiest altijd de weg met het minste weerstand, en zal zoeken naar een pad dat hem met lage weerstand zo snel mogelijk met de Aarde verbindt. Vandaar dat het dus ook af te raden is om onder een boom te schuilen, want zo'n boom biedt de bliksem zo'n ideale geleider. 
Wanneer je je op een festivalterrein bevindt is het sowieso aangewezen om in de eerste plaats de aanwijzingen van de organisatie op te volgen, en uit te kijken

Hosted by HostYou - Powered by Sycro