Hoe werkt een weercomputer?

Een weercomputer maakt gebruik van talrijke meetgegevens van de huidige atmosferische omstandigheden om talloze complexe natuurkundige berekeningen uit te voeren. Het resultaat levert ons weerkaarten en -grafieken op die ons op weg moeten zetten naar een verwachting van de ontwikkelingen van het weerbeeld voor de volgende dagen. Deze kunnen helaas niet zomaar simpelweg worden omgezet in cijfers.


De gegevens over oa. luchtdruk, temperatuur, wind en luchtvochtigheid waarmee weercomputers rekenen zijn afkomstig van weerstations op land, boeien op zee, weerschepen, weersatellieten, weerballonnen, vliegtuigen en radarsystemen. De berekeningen worden gemaakt voor een netwerk van roosterpunten op verschillende hoogtes, zodat inzicht wordt verkregen van veranderingen in de hele atmosfeer. Om deze miljarden berekeningen te kunnen uitvoeren hebben we enorme supercomputers nodig. Weerdiensten in verschillende landen hebben zo'n eigen supercomputer ter beschikking, maar soms worden de krachten ook over een heel continent gebundeld zoals bijvoorbeeld met de Europese weercomputer ECMWF het geval is.

Aangezien de toestand van onze atmosfeer in alle verschillende lagen nooit 100% nauwkeurig gekend kan zijn gaan die weercomputers dus aan de slag met informatie die per definitie niet perfect nauwkeurig is. Daardoor zal de uitkomst altijd fouten bevatten. Afhankelijk van de situatie zijn die fouten voor een bepaalde regio en een bepaald tijdstip soms belangrijk en groot, en in andere gevallen dan weer minder beduidend. Soms is de betrouwbaarheid van de uitkomst daardoor beperkt tot enkele dagen, soms kunnen we echter ook een idee krijgen tot meer dan een week vooruit. Het gebeurt echter ook vaak dat de grote lijnen reeds een hele tijd vastliggen, maar dat de invulling van de details lang op zich laat wachten. Zo kan het bijvoorbeeld perfect voorvallen dat we niet weten of het morgen droog of nat wordt, terwijl we wel zeker kunnen zijn dat het de dagen nadien droog en fris blijft... In heel veel gevallen gaat het weer zich nooit helemaal perfect laten voorspellen, maar kunnen we dankzij de weercomputers wel een verwachting opstellen die dicht aansluit bij de feiten.
Neerslagzones zijn vaak redelijk in te schatten wat timing en hoeveelheden betreft, buien zullen daarentegen nooit goed voorspelbaar worden. Tenminste niet als je eist dat precies bekend zal zijn waar die buien precies opduiken, hoe laat, voor hoe lang en hoeveel neerslag ze zullen meebrengen.

Wat zijn pluimverwachtingen?

Pluimverwachtingen zijn een belangrijk hulpmiddel om een idee te verkrijgen van de betrouwbaarheid van een weersverwachting, vooral op langere termijn. 
Aangezien de toestand van de atmosfeer nooit perfect gekend is, en er eventueel ook meetfouten kunnen gebeuren, worden er opzettelijk kleine veranderingen aangebracht in de dataset van waarnemingen (luchtdruk, temperatuur, luchtvochtigheid, ...) waarmee een weermodel gaat beginnen rekenen. Op die manier zal snel duidelijk worden hoe gevoelig het verdere verloop is voor kleine foutjes in de actuele computerberekeningen. Zolang de verschillende uitkomsten niet beduidend van elkaar afwijken is de verwachting betrouwbaar. Zodra de verschillende uitkomsten sterk uit elkaar lopen is er niet veel nodig om tot een totaal ander scenario te leiden en is de verwachting dus onbetrouwbaar.
Meestal gaan de lijntjes na dag 10 sowieso ver uit elkaar lopen, wat alleen maar logisch is en betekent dat rond die termijn de maximale verwachtingshorizon ligt.

In de pluim van de Europese weercomputer ECMWF is de rode lijn (Oper) de uitkomst op basis van de data die overal ter wereld verzameld werd. De groene lijntjes zijn het gevolg van de opzettelijk aangebrachte wijzigingen. Aangezien deze berekeningen vanwege rekenkracht (=tijd) op een iets lagere nauwkeurigheid worden uitgevoerd loopt er ook een blauwe controle-lijn in de grafiek, welke net als de rode lijn met de oorspronkelijke gegevens gaat rekenen. Op deze manier krijgen we een beeld van het effect van de nauwkeurigheid oftewel resolutie waarmee de berekening wordt uitgevoerd.
In de pluim zien we dus geen berekeningen van andere weercomputers.

Voorbeeld interpretatie in de aanloop van Rock Werchter 2015

Voorbeeld aanloop hittegolf juli 2015

Zoveel weermodellen en weerkaarten: welke zijn betrouwbaar?

In principe is geen enkele weerkaart betrouwbaar. Het komt er eigenlijk steeds op aan om de mate van betrouwbaarheid van een verwachting trachten te achterhalen. Een weersverwachting is zodoende altijd een "kansverwachting" en nooit een "voorspelling". Daarom is het goed dat er meerdere weercomputers oftewel weermodellen bestaan, die elk op hun manier tot een verwachting komen. Indien verschillende weercomputers eenzelfde beeld schetsen is de betrouwbaarheid groot. Lopen de berekeningen sterk uiteen, dan is de verwachting onzeker.
Een pluimverwachting zet ons dus al een flink eind op weg, maar andere weercomputers kunnen ook belangrijk zijn bij het tot stand komen van een verwachting. Vaak echter eerder op de kortere termijn, wanneer de rol van de pluimverwachting minder belangrijk is en we ons niet meer op de trend maar op de details gaan concentreren. Bijvoorbeeld de neerslagsommen of maxima en minima die precies verwacht kunnen worden. Als je de neerslagkaarten van 5 weercomputers naast elkaar legt zal je in de meeste gevallen voor een bepaalde locatie 5 verschillende neerslagsommen te zien krijgen. Die sommen kunnen soms ver uit elkaar lopen, en dus is het nuttig om ergens een waarschijnlijke prikwaarde op de neerslagverwachting te kunnen plakken. Ook wat de timing van neerslagzones betreft is het belangrijk dat je er meerdere weermodellen bijneemt.
Helaas is geen enkel weermodel als absoluut het beste aan te duiden waardoor je dus nooit weet aan welke verwachting je meer of minder gewicht moet geven.

De kaartjes die via de rubriek 'weermodellen' terug te vinden zijn mogen dus in geen geval letterlijk worden overgenomen als een voorspelling. In feite zijn ze louter indicatief en altijd te gebruiken in combinatie met de verwachting van andere weermodellen.
De neerslagverwachting die bijvoorbeeld op buienradar.be tot 24u of verder vooruit op te vragen is, is dus ook een berekening volgens één berekening van één weercomputer en dus per definitie onbetrouwbaar (klik voor een voorbeeld). Het heeft helemaal niets te maken met een radarbeeld, waarop de werkelijk gemeten neerslag wordt afgebeeld.

 

Hoe komt dan een betrouwbare verwachting tot stand?

Wanneer je de weerkaarten van verschillende weermodellen naast de pluimverwachtingen legt ben je al ver. Het gebeurt echter wel eens dat de nieuwste pluim ondanks de vele verschillende berekeningen plots z'n kar keert en een andere trend schetst dan z'n voorganger. Op zo'n moment is het belangrijk dat je dit opmerkt en voorzichtig bent met het verkondigen van die nieuwe trend. Want het zou zomaar kunnen dat er ergens een luis in de pels van de berekeningen is gekropen en de volgende uitdraai de oude trend weer min of meer zal bevestigen. Op zo'n moment is er sowieso een grote onzekerheid. Het spreekt dus voor zich dat je de weermodellen run na run moet opvolgen om dit soort zaken te doorzien. Voor een goede betrouwbare wersverwachting kan je er op maandagochtend dus niet zomaar 'koud' inkomen na een weekendje vrijaf.
Een goede weerman of -vrouw volgt de weermodellen dus 7 dagen op 7 op, en meermaals per dag. Dat gebeurt uiteraard lang niet altijd. Zeker niet als je met gemiddelde ambtenaren of werknemers werkt die vrije dagen claimen. Vandaar dat bepaalde verwachtingen wel eens van de hak op de tak kunnen springen. 


 

Hoe breng je een weerbericht naar het publiek?

Volgens sommige conservatieve opvattingen moet je als weerman of -vrouw altijd doen alsof je zeker bent van je zaak, en een bepaalde verwachting als een voorspelling of waarheid verkopen. Dit om je geloofwaardigheid te bewaren en te voorkomen dat je lezers, luisteraars of kijkers gaan denken dat je niet weet waar je mee bezig bent. Om te voorkomen dat men zegt "zo kan ik het ook: zon en droog, of wolken en nat. Altijd juist!" Om te voorkomen dat men vervolgens een andere bron gaat raadplegen, een bron die wel vertrouwen uitstraalt.
Ik hou er echter een andere benadering op na. Ik vind namelijk dat je gewoon eerlijk moet blijven en onzekerheden moet aanstippen en in sommige gevallen zelfs verduidelijken. Op radio en TV is daar uiteraard niet altijd tijd voor, dat speelt natuurlijk ook en rol. Maar ik ben er 100% van overtuigd dat toelichting en nuances bij onzekerheden een duidelijke meerwaarde bieden in de verwachtingen. Je publiek verdient het om het te weten wanneer een verwachting nog kan wijzigen. Op die manier groeit ook het besef dat een verwachting geen voorspelling is. En het besef voor de lastige job waarmee weermannen en -vrouwen vaak te maken hebben. Wanneer je hierin consequent bent gaat men het zeker en vast waarderen en weet men wat de waarde van je verwachting is als je wel of geen nuances aanbrengt. Als je dan een verder vooruit blikt dan gebruikelijk zal men ook weten dat je dit enkel doet omdat de betrouwbaarheid voor een keer voldoende groot is.

Ik probeer er wel altijd voor te zorgen dat ik normale mensentaal blijf gebruiken. Je kan geleerd willen overkomen en er anticyclonale stromingen, zadelgebieden, meanderende westcirculaties en andere straalstromen gaan bijhalen, maar daar heeft bijna niemand iets aan. Bepaalde complexe atmosferische processen stel ik bewust ook wat simplistisch voor omdat de kern van de boodschap telt en begrepen moet worden. Technisch gezien zal het voor de bollebozen daarom niet altijd helemaal perfect uitgelegd zijn, maar ik vind het dus belangrijker dat de boodschap duidelijk is. Daarbij is het ook mijn betrachting om het weerbericht amusant en leuk om te lezen te houden en zal ik soms een volks taaltje gebruiken dat niet altijd op TV zou worden toegestaan...

 

Waarom heeft Ruben Weytjens geen app?

Uit alles wat hierboven beschreven staat lijkt het me duidelijk dat het weinig zin heeft om een app te ontwikkelen.
De gebruikers van een app willen namelijk snel een duidelijk overzicht van de weersverwachting. En dat kan nu eenmaal niet volgens mijn benadering, waarbij het vaak belangrijk is dat je de nuances leest. Ik wil een meerwaarde bieden in het bos van vele weersites waarop eenvoudige tabellen één berekening als waarheid oftewel een voorspelling voorstellen. Voor wie zich de tijd niet wil nemen om dit op mijn site te lezen zal een goede verwachting wellicht ook minder belangrijk zijn. Zij behoren dan ook niet tot de mensen die ik wil bereiken met mijn Weerbericht voor Limburg. Mijn site bezoek je als je wil weten tot waar de weersverwachting voor vandaag en de volgende dagen betrouwbaar is. Welke de zekerheden en onzekerheden zijn, en welke mogelijke scenario's op tafel liggen.

 

Waarom enkel Limburg?

Doordat er zoveel verschillende gegevens moeten worden opgevolgd kan je enkel maar nauwkeurig blijven indien je je concentreert op één regio van beperkte omvang, zoals de provincie Limburg. Zodra je over een groter gebied gaat kijken zullen er per regio verschillende nuances moeten worden vermeld. Dat gaat in heel wat gevallen gewoonweg teveel tijd kosten. Zeker als de weerkaarten verschuiven, en je die verschuiving voor elke regio zo snel mogelijk gaat moeten opnemen in de verwachting.
Bovendien moeten weerkaarten voor een bepaalde regio vaak een beetje gecorrigeerd worden. Als je steeds een verwachting maakt voor eenzelfde regio, dan leer je de tekortkomingen van de modellen voor die regio kennen. Tekortkomingen die zelfs verschillend kunnen zijn voor verschillende weersituaties. Zo weet ik perfect hoe ik bijvoorbeeld de temperatuurkaart van GFS voor Limburg moet bijstellen als het zonnig of bewolkt is, maar niet hoe die bijstelling er voor de Kust in zo'n gevallen zou moeten uitzien. Voor de Kust moet je dan ook nog eens rekening houden met een eventuele zeebries terwijl in Limburg met leiwerking of föhn vanuit de Ardennen dan weer een totaal ander fenomeen de kop kan opsteken...

Ik wil mijn publiek daarnaast ook via facebook bereiken. Wie mij daar volgt weet dat ik in de meeste gevallen enkel iets meld dat betrekking heeft op Limburg. Indien ik er de rest van Vlaaderen zou bijnemen zouden heel wat berichten ook bedoeld zijn voor regio's die voor de volgers niet interessant zijn. Waardoor de efficiëntie minder wordt en de meerwaarde die ik wil bieden vermindert.

 

 

Waarom geen vakantieverzoekjes?

Ik krijg zeer vaak de vraag of ik niet toch even een uitzondering kan maken voor de vakantiebestemming van één van de lezers van mijn weerbericht. Ik vind het in de eerste plaats uiteraard fijn dat men zoveel vertrouwen in mij heeft. Maar ik hoop dat men op basis van bovenstaande informatie kan beseffen dat ik niet zomaar tussendoor een even betrouwbare verwachting voor eender welke locatie op deze planeet uit mijn mouw kan schudden. Zoals ik dat wel voor Limburg kan doen. Zelfs niet als die plaats in Frankrijk of Duitsland zou liggen... Daarvoor zou ik de verwachting voor die locaties dus run na run moeten opvolgen, en me bovendien bewust zijn van lokale microklimaatjes op basis van bijvoorbeeld de hoogteligging en orografische verschijnselen. Het is dus geen kwestie van luiheid of slechte wil, het heeft gewoon geen zin om eraan te beginnen. Ik zou in de meeste gevallen geen betere verwachting kunnen maken dan te vinden is in de weertabellen op lokale websites. Daarnaast vertrouw ik geen enkele verwachting als ik ze niet zelf gemaakt heb omdat ik niet weet hoe ze is samengesteld. vaak zal het immers gaan om een letterlijke weergave van één berekening volgens één weercomputer. Ik ben zeer kritisch voor mezelf, maar ook voor andere verwachtingen. 

 

Zit Ruben Weytjens er wel eens naast?

Natuurlijk! 
Ik lees vaak dat Ruben Weytjens "het altijd juist heeft". Heel leuk om te lezen, en uiteraard veel leuker dan bakken kritiek over je heen te krijgen. Maar ik vrees dat ik de schrijvers van dit soort recensies toch ooit eens zal teleurstellen. Want het is nu eenmaal onmogelijk om altijd juist te zitten met je weersverwachting, ook al doe je je uiterste best om de kansverwachting zo goed mogelijk in te schatten en gebruik je alle mogelijke beschikbare middelen.
Wel is het zo dat ik minder vaak de mist in zal gaan dan de meeste andere verwachtingen, net vanwege mijn toewijding waardoor ik 365 dagen per jaar de weerkaarten opvolg. En dus naast de pluimverwachtingen ook meerdere weermodellen raadpleeg waardoor ik in staat ben te wijzen op de zekerheden en onzekerheden in de verwachting. Op die manier zal ik zelden compleet de mist in gaan met een globale weersverwachting of trend.

Maar wanneer het op details aankomt, zoals bijvoorbeeld de bewolkingsgraad op een zeker moment van de dag, zal het nu en dan toch wel eens anders uitpakken dan wat volgens mij de meest waarschijnlijke uitkomst was. En aangezien de temperaturen zowel 's nachts als overdag sterk afhangen van de bewolkingsgraad, zal dan ook de verwachte temperatuur niet bereikt worden. Bewolking is de moeilijkste weerfactor om helemaal goed in te schatten. Weercomputers hebben hier vaak de grootste moeite mee omdat de wolkenvorming een fragiel proces is, en pas ten vroegste in de laatste uren voor het moment van de waarheid gaan de satellietbeelden je kunnen helpen met de inschatting. Dan is het echter soms al te laat... Ook wat de precieze koers van neerslagzones betreft kunnen er nog wel eens verrassingen voorvallen, in gunstige of ongunstige zin.

Niet om mezelf vrij te pleiten, maar in de meeste gevallen zal ik er echt alles aan gedaan hebben om tot een zo goed mogelijke inschatting te komen. Wanneer het dan toch eens misloopt hoeft dat niet te betekenen dat ik een "fout" gemaakt heb, maar dat het gewoonweg niet te voorzien was. Er is namelijk een verschil tussen een verkeerde verwachting, en een fout van degene die de verwachting heeft opgesteld.
Geloof me; ik trek het me echt aan wanneer mijn verwachting niet helemaal correct uitpakt en zal er steeds alles aan doen om dit te voorkomen. Ik zie het als een erezaak. Pas als ik helemaal zeker ben dat ik er alles aan heb gedaan om een verkeerde inschatting te vermijden zal ik weer kunnen ontspannen. Ook al komt er dan wel eens kritiek van mijn per definitie kritische publiek. Al zou het mooi zijn indien iedereen zou beseffen dat het allemaal niet zo eenvoudig is als men soms blijkt te denken. Er zijn nog steeds mensen die denken dat je precies kan weten waar en wanneer het bewolkt is, en de weerman als leugenaar bestempelen wanneer het niet uitpakt volgens de weersverwachting... of hun interpretatie van die verwachting.

 

Heeft Ruben Weytjens ooit vrije tijd?

Die vraag kan je je begrijpelijk wel stellen als je alles hierboven gelezen hebt. Wel, natuurlijk heb ik ook vrije tijd. Tussendoor.... Soms meer en soms minder, afhankelijk van de omstandigheden. Mijn werk als weersverwachter smeert zich als het ware uit over de volledige dag en bestaat tevens uit veel verschillende aspecten. Ik heb geen vaste uren, maar wel vaste rituelen. Zo maak ik 's ochtends altijd eerst een update op basis van de nieuwste weerkaarten, alvorens ik iets anders doe. Doorheen de dag controleer ik de radar- en satellietbeelden op regelmatige basis, net als de nieuwe weerkaarten die 's middags en rond het avondeten binnen komen. Indien er op basis van die nieuwe gegevens andere inzichten voortvloeien zal ik het weerbericht aanpassen. Als er iets interessants te vermelden is maak ik daar geregeld een artikeltje over in de rubriek 'Extra Weernieuws' en/of verschijnt er een bericht op mijn Facebook-pagina. Geregeld ben ik ook op pad om fotoreportages te maken, maar dan geniet ik uiteraard gelijktijdig van de rust en schoonheid van onze Limburgse natuur. In de loop van de avond volgt altijd een uitgebreide update van het weerbericht voor morgen en de volgende dagen. 
Soms ben ik ook enkele uren offline wegens lezingen voor scholen, bedrijven of verenigingen. En tijdens de zware maar wondermooie wintermaanden combineer ik mijn job als weerman ook nog eens met mijn job als noorderlichtman en reisleider in Lapland. Dat zijn dan dagen van 14u tot soms 20u, soms 3 weken op rij zonder pauze.

Het is geweten dat ik een echte festivalganger ben, maar 's ochtends voor het festival en 's nachts na een festivaldag zal ik steeds een update maken. Ook al kom ik om 3u thuis en ben ik nog tot 4u met de weerkaarten bezig... Ook tijdens prive- en werkvakanties blijf ik weerman voor Limburg, want tegenwoordig is er overal internet beschikbaar en kan ik dus overal ter wereld een update van mijn Weerbericht voor Limburg maken. Al zullen er dan wel vaker dagen tussen zitten waarin ik minder actief ben en minder updates voorzie, zonder voeling met de ontwikkelingen te verliezen. Ik denk echter dat iedereen daar wel begrip voor kan opbrengen. Ik ben dus wel degelijk 365 op 365 dagen weerman, en in principe zelfs 24u op 24u. Want als er in de loop van de nacht zwaar onweer of sneeuw te verwachten is blijf ik paraat.
Het weer is een deel van mijn leven, en het zit er eigenlijk helemaal in ingebakken. De voornaamste reden waarom ik dit kan volhouden is het feit dat ik dit zo graag doe, met hart en ziel. Ik vind van mezelf dat ik een perfecte balans heb gevonden tussen mijn leven als weerman, en mijn prive-leven. Met dank aan het begrip van mijn familie en vrienden. Ik vind dat ik de mooiste job ter wereld heb! Mijn huidige gevoel zegt me dan ook dat ik nooit op pensioen wil gaan. Dit is mijn leven, dit is wat me drijft en gelukkig maakt. Ik zal Het Weer nooit kunnen loslaten.

 

Hosted by HostYou - Powered by Sycro